ആരാണ് ദൈവം? അവിടുത്തെ സ്വഭാവം, ഗുണവിശേഷങ്ങൾ, വെളിപ്പാട് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വേദപുസ്തക പഠനം

ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും ജീവിതവീക്ഷണം അടിസ്ഥാനപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് ഒരു പ്രധാന ചോദ്യത്തിലാണ്: ആരാണ് ദൈവം?

നമ്മുടെ ഈ ഉത്തരം നാം ലോകത്തെയും നമ്മെത്തന്നെയും കാണുന്ന രീതിയെയും നമ്മുടെ ധാർമ്മികതയെയും ജീവിത ലക്ഷ്യത്തെയും പൂർണ്ണമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു. ആളുകൾ ദൈവത്തെ പല രീതിയിൽ സങ്കൽപ്പിക്കാറുണ്ട്—വിദൂരമായ ഒരു ശക്തിയായോ, ഒരു കാർക്കശ്യക്കാരനായ ന്യായാധിപനായോ, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം താല്പര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നിർമ്മിച്ചെടുത്ത ഒന്നായോ. എന്നാൽ, വേദപുസ്തകം വ്യക്തമാക്കുന്നത് നാം ഊഹങ്ങളിലൂടെ ദൈവത്തെ കണ്ടെത്തേണ്ടതില്ല എന്നാണ്. ദൈവം തന്നെത്തന്നെ വെളിപ്പെടുത്തിയതുകൊണ്ടാണ് അവിടുത്തെ അറിയാൻ നമുക്ക് സാധിക്കുന്നത്.

“ഏകസത്യദൈവമായ നിന്നെയു നീ അയച്ചിരിക്കുന്ന യേശുക്രിസ്തുവിനെയും അറിയുന്നതു തന്നേ നിത്യജീവൻ ആകുന്നു.” — യോഹന്നാൻ 17:3

ദൈവത്തെ അറിയുക എന്നത് കേവലം ഒരു ബൗദ്ധിക അറിവല്ല; മറിച്ച്, നാം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതിന്റെ പരമമായ ലക്ഷ്യമാണത്.

1. ദൈവത്തെ അറിയുന്നത് പ്രധാനമായിരിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?

ദൈവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ കാഴ്ചപ്പാടാണ് നമ്മുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ദിശ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞനായ എ. ഡബ്ല്യു. ടോസർ (A. W. Tozer) പറഞ്ഞതുപോലെ, “ദൈവത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ മനസ്സിൽ വരുന്ന ചിന്തയാണ് നമ്മെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം.”

• യാഥാർത്ഥ്യവും ലക്ഷ്യവും: “ആദിയിൽ ദൈവം ആകാശവും ഭൂമിയും സൃഷ്ടിച്ചു” (ഉല്പത്തി 1:1) എന്ന പ്രഖ്യാപനത്തോടെയാണ് വേദപുസ്തകം ആരംഭിക്കുന്നത്. ദൈവം സൃഷ്ടാവാണെങ്കിൽ, ജീവിതത്തിന് ഒരു ലക്ഷ്യമുണ്ട്, ധാർമ്മികതയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനമുണ്ട്, ചരിത്രത്തിന് ഒരു ലക്ഷ്യബോധവുമുണ്ട്.
• സ്വയം തിരിച്ചറിയൽ: ദൈവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചെറിയ ചിന്തകൾ നമ്മിൽ അഹങ്കാരം ഉണ്ടാക്കുന്നു; എന്നാൽ അവിടുത്തെ വിശുദ്ധിയെ കാണുമ്പോൾ നമ്മുടെ കുറവുകളെയും പാപത്തെയും നാം വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയുന്നു. യെശയ്യാ പ്രവാചകൻ ദൈവത്തിന്റെ മഹത്വം കണ്ടപ്പോൾ തന്റെ പാപാവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് വിലപിച്ചു (യെശയ്യാവു 6:5).
• യഥാർത്ഥ ആരാധന: സത്യമില്ലാത്ത ഭക്തി എത്ര ആത്മാർത്ഥമാണെങ്കിലും അത് ദൈവത്തിലേക്ക് നയിക്കില്ല. തെറ്റായ വഴിയിലൂടെ എത്ര വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തില്ല. സത്യത്തിൽ ദൈവത്തെ അറിയുമ്പോൾ മാത്രമേ യഥാർത്ഥ ആരാധന സാധ്യമാകൂ: “ദൈവം ആത്മാവു ആകുന്നു; അവനെ നമസ്കരിക്കുന്നവർ ആത്മാവിലും സത്യത്തിലും നമസ്കരിക്കേണം” (യോഹന്നാൻ 4:24).

2. ദൈവം എങ്ങനെയാണ് തന്നെത്തന്നെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്?

അനന്തനായ ദൈവത്തെ സ്വപ്രയത്നത്താലോ തത്ത്വചിന്തകളാലോ കണ്ടെത്താൻ പരിമിതനായ മനുഷ്യന് കഴിയില്ല. ദൈവം മൂന്ന് പ്രധാന വഴികളിലൂടെ തന്നെത്തന്നെ വെളിപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു:

[സൃഷ്ടി: കാൽപ്പാടുകൾ]  ──▶  [തിരുവെഴുത്തുകൾ: വചനം]  ──▶  [യേശുക്രിസ്തു: മുഖാമുഖം]
   പൊതു വെളിപ്പാട്               പ്രത്യേക വെളിപ്പാട്             പൂർണ്ണമായ വെളിപ്പാട്

• സൃഷ്ടിപ്പിലൂടെ (പൊതു വെളിപ്പാട്): പ്രപഞ്ചം അതിന്റെ സ്രഷ്ടാവിന്റെ ശക്തിയെയും ജ്ഞാനത്തെയും മഹത്വത്തെയും വിളിച്ചറിയിക്കുന്നു (“ആകാശം ദൈവത്തിന്റെ മഹത്വത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു,” സങ്കീർത്തനങ്ങൾ 19:1; റോമർ 1:20). സൃഷ്ടിപ്പിലൂടെ ശക്തനായ ഒരു സ്രഷ്ടാവുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം; എന്നാൽ പാപമോചനത്തിന്റെ വഴി അതിലൂടെ വ്യക്തമാകുന്നില്ല.
• തിരുവെഴുത്തുകളിലൂടെ (പ്രത്യേക വെളിപ്പാട്): ദൈവം പ്രവാചകന്മാരിലൂടെയും അപ്പൊസ്തലന്മാരിലൂടെയും മനുഷ്യരോട് സംസാരിച്ചു. വേദപുസ്തകം “ദൈവശ്വാസീയമായി” എഴുതപ്പെട്ടതാണ് (2 തിമൊഥെയൊസ് 3:16; എബ്രായർ 1:1). ഇതിലൂടെ ദൈവം തന്റെ സ്വഭാവം, കല്പനകൾ, രക്ഷാപദ്ധതി എന്നിവ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
• യേശുക്രിസ്തുവിലൂടെ (പരമോന്നത വെളിപ്പാട്): ദൈവത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ വെളിപ്പാട് ഒരു വ്യക്തിയിലൂടെയാണ് വന്നത്. യേശുക്രിസ്തു ദൈവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ തന്ന ഒരു പ്രവാചകൻ മാത്രമല്ല; അവിടുന്ന് ജഡമായിത്തീർന്ന വചനമാകുന്നു (യോഹന്നാൻ 1:14, 18). “അവൻ അവന്റെ തേജസ്സിന്റെ പ്രഭയും തത്വത്തിന്റെ മുദ്രയും ആകുന്നു” (എബ്രായർ 1:3).

3. ഏകസത്യദൈവം

വേദപുസ്തകം പഠിപ്പിക്കുന്നത് ഏകദൈവവിശ്വാസമാണ് (Monotheism). ജീവനുള്ള ഏക സത്യദൈവം മാത്രമേയുള്ളൂ; അവിടുത്തേക്ക് തുല്യനോ എതിരാളിയോ വേറൊരു പിന്തുടർച്ചക്കാരനോ ഇല്ല (ആവർത്തനം 6:4; യെശയ്യാവു 45:5).

4. ദൈവത്തിന്റെ പ്രകൃതവും അടിസ്ഥാന ഗുണവിശേഷങ്ങളും

ദൈവത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ വേർതിരിക്കപ്പെട്ട ഭാഗങ്ങളല്ല; ഓരോ ഗുണവിശേഷവും അവിടുത്തെ അവിഭാജ്യമായ ദൈവികതയുടെ പൂർണ്ണതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.

• സ്വയംഭൂത്വം (Aseity / സ്വയം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അവസ്ഥ): ദൈവം നിലനിൽപ്പിനായോ പരിപാലനത്തിനായോ തന്റെ സൃഷ്ടിപ്പിലുള്ള ഒന്നിനെയും ആശ്രയിക്കുന്നില്ല (പുറപ്പാട് 3:14; പ്രവൃത്തികൾ 17:25). ഏകാന്തത കൊണ്ടോ ആവശ്യമുള്ളതുകൊണ്ടോ അല്ല, മറിച്ച് തന്റെ പൂർണ്ണമായ നന്മയുടെ കവിഞ്ഞൊഴുക്കിലാണ് അവിടുന്ന് മനുഷ്യനെ സൃഷ്ടിച്ചത്.
• അനന്തത (Infinitude): ദൈവത്തിന് പരിധികളോ അതിരുകളോ ഇല്ല. അവിടുത്തെ മഹത്വവും ജ്ഞാനവും ശക്തിയും അളവറ്റതാണ് (സങ്കീർത്തനങ്ങൾ 145:3).
• മാറ്റമില്ലായ്മ (Immutability): ദൈവത്തിന്റെ സ്വഭാവവും വാഗ്ദത്തങ്ങളും ഉദ്ദേശ്യങ്ങളും ഒരിക്കലും മാറുന്നില്ല: “യഹോവയായ ഞാൻ മാറാത്തവൻ” (മലാഖി 3:6; യാക്കോബ് 1:17). മനുഷ്യന്റെ മാനസാന്തരത്തിന് മറുപടിയായി ദൈവം കരുണ കാണിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വേദഭാഗങ്ങൾ അവിടുത്തെ മാറ്റമില്ലാത്ത നീതിയുടെയും കരുണയുടെയും പ്രതിഫലനമാണ്.

5. സ്വാഭാവികവും ധാർമ്മികവുമായ പൂർണ്ണതകൾ

വേദപുസ്തകം ദൈവത്തിന്റെ അതിരറ്റ മഹത്വത്തെയും (സ്വാഭാവിക ഗുണങ്ങൾ) അവിടുത്തെ വിശുദ്ധമായ സ്വഭാവത്തെയും (ധാർമ്മിക ഗുണങ്ങൾ) വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

സ്വാഭാവിക ഗുണങ്ങൾ: അവിടുത്തെ അളവറ്റ മഹത്വം

• സർവ്വവ്യാപിത്വം (Omnipresence): ദൈവം ഒരേ സമയം എല്ലായിടത്തും പൂർണ്ണമായി സന്നിഹിതനാണ്; എന്നാൽ അവിടുന്ന് ഭൗതിക പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു (സങ്കീർത്തനങ്ങൾ 139:7–10; യിരെമ്യാവു 23:24).
• നിത്യത (Eternity): ദൈവത്തിന് തുടക്കവുമില്ല ഒടുക്കവുമില്ല. അവിടുന്ന് സമയത്തിന് അതീതമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു (സങ്കീർത്തനങ്ങൾ 90:2).
• സർവ്വജ്ഞത്വം (Omniscience) & അനന്തജ്ഞാനം: ദൈവം അറിയാത്തതായി ഒന്നുമില്ല; ഭൂതവും വർത്തമാനവും ഭാവിയും അവിടുന്ന് പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നു (എബ്രായർ 4:13; റോമർ 11:33).
• സർവ്വശക്തി (Omnipotence): തന്റെ വിശുദ്ധമായ ഇഷ്ടത്തിന് അനുസൃതമായതെല്ലാം ചെയ്യാൻ ദൈവത്തിന് പരിധിയില്ലാത്ത ശക്തിയുണ്ട് (യിരെമ്യാവു 32:17; മത്തായി 19:26).

ധാർമ്മിക ഗുണങ്ങൾ: അവിടുത്തെ വിശുദ്ധ സ്വഭാവം

• വിശുദ്ധിയും നീതിയും: ദൈവം പൂർണ്ണമായും പരിശുദ്ധനും തിന്മയോട് യാതൊരു പങ്കുമില്ലാത്തവനുമാണ് (യെശയ്യാവു 6:3; 1 യോഹന്നാൻ 1:5). അവിടുത്തെ നീതി സകല തിന്മയ്ക്കും തക്കതായ ശിക്ഷ ഉറപ്പുവരുത്തുന്നു.
• സത്യവും വിശ്വസ്തതയും: ദൈവത്തിന് ഭോഷ്കു പറയുവാൻ കഴിയുകയില്ല. അവിടുത്തെ വാഗ്ദത്തങ്ങളെല്ലാം മാറ്റമില്ലാതെ നിറവേറുന്നു (തീത്തോസ് 1:2; യോശുവ 23:14).
• നന്മ, സ്നേഹം, കൃപ: ദൈവം സ്നേഹസ്വരൂപനാകുന്നു. അർഹിക്കാത്ത അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുന്ന കൃപയിലൂടെയും, ശിക്ഷയെ മാറ്റിവെക്കുന്ന കരുണയിലൂടെയും, മാനസാന്തരത്തിനായി സമയം നൽകുന്ന ദീർഘക്ഷമയിലൂടെയും അവിടുത്തെ നന്മ വെളിപ്പെടുന്നു (സങ്കീർത്തനങ്ങൾ 103:8; എഫെസ്യർ 2:8; 2 പത്രൊസ് 3:9).

ക്രൂശിലെ ഐക്യത: കാൽവരി ക്രൂശിൽ ദൈവത്തിന്റെ നീതിയും സ്നേഹവും പൂർണ്ണമായി ഒത്തുചേർന്നു. പാപത്തെ ശിക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് നീതി പൂർത്തിയായി; സ്വന്തം പുത്രനെ യാഗമായി നൽകിക്കൊണ്ട് ദൈവസ്നേഹം വെളിപ്പെട്ടു (റോമർ 3:26).

6. ത്രിയേക ദൈവം (The Trinity)

ഏകസത്യദൈവം പിതാവ്, പുത്രൻ, പരിശുദ്ധാത്മാവ് എന്നിങ്ങനെ നിത്യതയിൽ മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ആളത്വങ്ങളായി (Persons) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്നാണ് വേദപുസ്തകം പഠിപ്പിക്കുന്നത്.

                    പിതാവ്
               (പൂർണ്ണ ദൈവം)
                   /      \
            അല്ല              അല്ല
               /              \
       പുത്രൻ  ──────── അല്ല ────────  പരിശുദ്ധാത്മാവ്
   (പൂർണ്ണ ദൈവം)                       (പൂർണ്ണ ദൈവം)
               \              /
                \   ഏക ദൈവം  /
                 \  (തത്വം)  /

1. ദൈവം ഏകനാണ് (ആവർത്തനം 6:4).
2. പിതാവ് ദൈവമാകുന്നു (മത്തായി 6:9; റോമർ 1:7).
3. പുത്രൻ ദൈവമാകുന്നു (യോഹന്നാൻ 1:1, 14; യോഹന്നാൻ 20:28; കൊലൊസ്സ്യർ 2:9).
4. പരിശുദ്ധാത്മാവ് ദൈവമാകുന്നു (പ്രവൃത്തികൾ 5:3–4; 1 കൊരിന്ത്യർ 2:10–11).
5. ഈ മൂന്ന് ആളത്വങ്ങളും നിത്യമായി പരസ്പരം സ്നേഹത്തിലും കൂട്ടായ്മയിലും ഏക ലക്ഷ്യത്തോടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു (മത്തായി 3:16–17; മത്തായി 28:19).

ത്രിത്വം എന്നത് ഒരു ബൗദ്ധിക പ്രഹേളികയല്ല, മറിച്ച് സുവിശേഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാണ്. പിതാവ് രക്ഷാപദ്ധതി ആസൂത്രണം ചെയ്തു; പുത്രൻ തന്റെ ജീവിതത്തിലൂടെയും മരണത്തിലൂടെയും പുനരുത്ഥാനത്തിലൂടെയും അത് നിറവേറ്റി; പരിശുദ്ധാത്മാവ് വിശ്വാസികളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ വീണ്ടും ജനനം നൽകി അത് പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നു.

7. ദൈവത്തെ വ്യക്തിപരമായി അറിയുവാൻ കഴിയുമോ?

ദൈവശാസ്ത്ര വിവരങ്ങൾ അറിയുന്നതും ദൈവത്തെ വ്യക്തിപരമായി അറിയുന്നതും രണ്ടാണ്. ദൈവവുമായുള്ള സമ്പർക്കത്തിനായാണ് മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്; എന്നാൽ പാപം ആ ബന്ധത്തെ തകർത്തു (യെശയ്യാവു 59:2; റോമർ 3:23). മനുഷ്യന്റെ പ്രവൃത്തികൾക്കോ മതപരമായ ആചാരങ്ങൾക്കോ ഈ വിടവ് നികത്താൻ കഴിയില്ല.

• ക്രിസ്തുവിലൂടെയുള്ള അനുരഞ്ജനം: യേശുക്രിസ്തു പാപമില്ലാത്ത ജീവിതം നയിക്കുകയും, ക്രൂശിൽ നമ്മുടെ പാപത്തിന്റെ ശിക്ഷ മുഴുവൻ സ്വയം ഏൽക്കുകയും, മരണത്തെ ജയിച്ച് ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുകയും ചെയ്തു (റോമർ 5:8–10).
• ദൈവമക്കളായി ദത്തെടുക്കപ്പെടൽ: വിശ്വാസത്താലുള്ള കൃപയിലൂടെ മാത്രമാണ് രക്ഷ ലഭിക്കുന്നത്. ഒരാൾ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മാനസാന്തരപ്പെട്ട് ക്രിസ്തുവിൽ ആശ്രയിക്കുമ്പോൾ, അവർ ദൈവത്തിന്റെ മക്കളായി മാറുന്നു (യോഹന്നാൻ 1:12; റോമർ 8:15).
• തുടർച്ചയായ ആത്മീയ വളർച്ച: പരിശുദ്ധാത്മാവ് വിശ്വാസികളിൽ വസിക്കുകയും, തിരുവെഴുത്തുകളെ ഗ്രഹിപ്പിക്കുകയും, ദിനംപ്രതി ക്രിസ്തുവിന്റെ സ്വരൂപത്തോട് അനുരൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു (യോഹന്നാൻ 16:13; 2 പത്രൊസ് 3:18).

പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ (FAQ)

ദൈവം സ്നേഹം മാത്രമാണോ?

ദൈവം സ്നേഹമാകുന്നു (1 യോഹന്നാൻ 4:8), എന്നാൽ അവിടുന്ന് വിശുദ്ധനും നീതിമാനുമാണ്. ദൈവത്തിന്റെ സ്നേഹം അവിടുത്തെ വിശുദ്ധിയെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. തിന്മയെ വെറുക്കാത്ത ഒരു ദൈവത്തിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ നന്മയുള്ളവനാകാൻ കഴിയില്ല. ക്രൂശിൽ ദൈവത്തിന്റെ നീതിയും സ്നേഹവും പൂർണ്ണമായി ഒത്തുചേർന്നു.

എല്ലാ മതങ്ങളും ഒരേ ദൈവത്തിലേക്കാണോ നയിക്കുന്നത്?

അല്ല. ലോക മതങ്ങൾ ദൈവത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചും പാപത്തെക്കുറിച്ചും രക്ഷയെക്കുറിച്ചും പരസ്പരവിരുദ്ധമായ കാര്യങ്ങളാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്. യേശുക്രിസ്തു അരുളിച്ചെയ്തു: “ഞാൻ തന്നേ വഴിയും സത്യവും ജീവനും ആകുന്നു; ഞാൻ മുഖാന്തരമല്ലാതെ ആരും പിതാവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തുന്നില്ല” (യോഹന്നാൻ 14:6; പ്രവൃത്തികൾ 4:12).

പഴയനിയമത്തിലെ ദൈവവും പുതിയനിയമത്തിലെ ദൈവവും വ്യത്യസ്തരാണോ?

അല്ല. ദൈവം മാറ്റമില്ലാത്തവനാണ് (മലാഖി 3:6). പഴയനിയമം ദൈവത്തിന്റെ ദയയെയും വിശ്വസ്തതയെയും മഹത്വപ്പെടുത്തുന്നു (പുറപ്പാട് 34:6–7); പുതിയനിയമം അവിടുത്തെ വിശുദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ന്യായവിധിയെക്കുറിച്ചും മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു (എബ്രായർ 12:29). ദൈവം മാറിയിട്ടില്ല, മറിച്ച് ക്രിസ്തുവിലൂടെയുള്ള അവിടുത്തെ രക്ഷാപദ്ധതിയുടെ വെളിപ്പെടുത്തൽ പൂർണ്ണതയിലെത്തുകയാണ് ഉണ്ടായത്.

പരിമിതനായ മനുഷ്യന് അനന്തനായ ദൈവത്തെ പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയുമോ?

ദൈവത്തെ സമഗ്രമായി (exhaustively) മനസ്സിലാക്കാൻ നമുക്ക് കഴിയില്ല; എന്നാൽ അവിടുന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയ കാര്യങ്ങളിലൂടെ അവിടുത്തെ സത്യമായി (truly) അറിയാൻ നമുക്ക് കഴിയും. ഒരു കുട്ടി മാതാപിതാക്കളെക്കുറിച്ച് എല്ലാം പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും അവരെ വ്യക്തിപരമായി അറിയുന്നതുപോലെ, വിശ്വാസികൾക്ക് ദൈവത്തെ അറിയാൻ സാധിക്കും (റോമർ 11:33–34; യിരെമ്യാവു 9:23–24).

“പ്രശംസിക്കുന്നവനോ: ഭൂമിയിൽ ദയയും ന്യായവും നീതിയും പ്രവർത്തിക്കുന്ന യഹോവ ഞാൻ തന്നേ എന്നു എന്നെ അറിഞ്ഞു ഗ്രഹിക്കുന്നതിൽ തന്നേ പ്രശംസിക്കട്ടെ; ഇതിലല്ലോ എനിക്കു പ്രസാദമുള്ളതു എന്നു യഹോവയുടെ അരുളപ്പാടു.” — യിരെമ്യാവു 9:24